Шығыс Қазақстан облысы бойынша инклюзивті білім беруді қамтамасыз ету мониторингінің нәтижелері

Шығыс Қазақстан облысының білім саласында сапаны қамтамасыз ету департаменті орта білім беруде инклюзивті білім беруді қамтамасыз ету үшін мониторинг жүргізді. 2019-2020 оқу жылында орта білім беру жүйесінде облыста 648 мемлекеттік мектеп жұмыс істейді, онда 188 255 оқушы білім алады.

         11 арнайы білім беру ұйымдарында дамуында ауытқулары бар балалар мен жасөспірімдерді оқыту, тәрбиелеу және жан-жақты дамыту, тірек-қимыл аппараты, көру, есту және сөйлеу қабілеті бұзылған балалары бар мекемелерде тұру жағдайында түзету-дамытушылық білім беру және психологиялық, медициналық-педагогикалық оңалтуды жүзеге асырады. 
Бұл мектептерде сапалы білім алу үшін барлық санаттағы 1655 мүмкіндігі шектеулі бала арнайы біліммен қамтылған.

Жұмыспен қамту және арнайы әлеуметтік бағдарламаларды үйлестіру басқармасының балаларға арналған арнайы әлеуметтік қызмет көрсететін екі орталықтарында 229 мүмкіндігі шектеулі балаларды оқытады және тәрбиелейді.

         Сондай-ақ, облыста білім беру ұйымдарында базалық білім беру бағдарламасын игеруде, даму мен әлеуметтік бейімделуде, мүгедек балалар мен мүгедек балаларға психологиялық-педагогикалық, медициналық және әлеуметтік көмек көрсету орталықтарында психологиялық-педагогикалық көмек көрсететін білім алуға ерекше қажеттіліктері бар балаларға арналған бір оңалту орталығы, 6 психологиялық-медициналық-педагогикалық комиссия (ПМПК), 16 психологиялық-педагогикалық түзету кабинеттері бар.

 

Аудан/қала Жалпы білім беру ортасына кіріктірілген білім алуға ерекше қажеттіліктері бар балалардың саны Үйден оқитын балалардың саны Инклюзивті білім беру бойынша қайта даярлау курстарынан өткен педагогтар саны
Абай 33 18 8
Алтай 566 50 195
Аягөз 233 112 57
Бесқарағай 81 19 85
Бородулиха 219 45 29
Глубокое 624 83 103
Жарма 95 47 57
Зайсан 145 35 95
Катонқарағай 119 15 354
Кокпектинский 138 25 64
Курчатов қаласы 34 3 5
Күршім 88 16 98
Тарбағатай 47 64 62
Риддер қаласы 322 30 186
Семей қаласы 522 274 233
Өскемен қаласы 1251 209 251
Ұлан 276 29 116
Үржар 149 129 380
Шемонаиха 344 79 149
БАРЛЫҒЫ 5285 1280 2583

2020 жылғы 25 ақпандағы жағдай бойынша 5285 мүгедек бала жалпы білім беру ортасына кіріктірілді, бұл аймақтағы арнайы білімге мұқтаж оқушылардың жалпы білім алуға ерекше қажеттіліктері бар балалар санының 45% құрайды.

         26 жалпы білім беретін мектептерде ерекше қажеттіліктері бар балаларды тәрбиелеу, дамуындағы ауытқуды түзету және әлеуметтік бейімдеу үшін 108 түзету сыныптары ашылды. Денсаулығына байланысты ұзақ уақыт білім беру ұйымына келе алмайтын 1280 білім алушы үйден оқиды.

         2583 мұғалім инклюзивті білім беру бойынша қайта даярлау курстарынан өтті, бұл облыстың мемлекеттік жалпы білім беретін мектептеріндегі мұғалімдердің жалпы санының 10% құрайды. 8109 мұғалім инклюзивті білім беру аясында ерекше қажеттіліктері бар балалармен жұмыс істегені үшін қосымша еңбекақы алады.

         Инклюзивті білім беруді жүзеге асыратын білім беру ұйымдарында мұқтаж балаларға жеке қолдау жүйесі және арнайы білім беру жағдайлары жұмыс істейді.

         Психологиялық-педагогикалық консилиумдер өткізіледі және арнайы білімі бар мамандармен (логопедтер, дефектологтармен) сүйемелденеді.

         Білім алуға ерекше қажеттіліктері бар балалардың ата-аналарымен кеңестер және жеке әңгімелер өткізіледі.

         Мониторинг нәтижесі бойынша Департамент білім алуға ерекше қажеттіліктері бар оқушылар жеке және кәсіби өзін-өзі анықтауда, психикалық денсаулықты сақтауда және дамытуда, әлеуметтік белсенділік пен тұтастай алғанда жеке тұлғаның проблемаларын шешуде психологиялық қолдаудың қажеттілігін ескертеді.

Осылайша, балаларды мектепте оқыту процесінде психологиялық қолдауды құру мен жүзеге асырудың өзектілігі туындайды.

Еріп жүру дегеніміз - жақын жерде жүру (жылжу), біреумен бірге жүру. Демек, білім алуға ерекше қажеттіліктері бар оқушыларға психологиялық қолдау дегеніміз - дамып келе жатқан адамның қасында өзін-өзі дамытуда психологиялық көмек пен қолдау көрсету, өмірдің белсенді субъектісі және кәсіби өзін-өзі анықтау қабілетін қалыптастыру мақсатында өзгеретін бірге қозғалатын қозғалыс.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2008 жылғы 30 қаңтардағы № 77 Мемлекеттік білім беру ұйымдары қызметкерлерінің үлгі штаттарын және педагог қызметкерлер мен оларға теңестірілген адамдар лауазымдарының тізбесін бекіту туралы» Қаулысына педагог-көмекші бірлігінің қосылуы бұл мәселені шешуге айтарлықтай қолдау болады.

         Егер сыныпта білім алуға ерекше қажеттіліктері бар бала пайда болғанда, мектеп ол балаға жағдай жасауы керек, яғни оқу орнын қажетті жиһаздармен және құрал-жабдықтармен жабдықтайды, оқулықтармен қамтамасыз етеді.

         Департамент жергілікті атқарушы органдарға ғылыми-әдістемелік семинарды жүйелі түрде өткізу, оның ішінде білім алуға ерекше қажеттіліктері бар оқушыларды мектеп жағдайында алып жүру мәселелеріне мүдделі тұлғаларды тартуды ұсынады. Кіріктірілген оқыту бойынша мұғалімдерге ұйымдастырушылық-әдістемелік көмек көрсету. Оқу процесін ұйымдастырған кезде жұмсақ қорғаныс-педагогикалық режимді қамтамасыз ету қажет (білім алуға ерекше қажеттіліктері бар оқушылардың мүмкіндіктерінен асатын талаптарды болдырмау үшін).

         Сондай-ақ, білім беру жүйесінің кадрларын одан әрі даярлау және қайта даярлау: инклюзивті білім негіздері, инклюзивті білім беру ортасын қалыптастыру шарттары, ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларды оқыту ерекшеліктері және түрлі нозологиялық топтардың мүмкіндіктері және т.б.